چالش ها و تهدیدهای آبی پیش رو جمهوری آذربایجان، ضرورت توجه بیشتر به مدیریت مطلوب آب در این کشور را آشکار می سازد. محور اساسی مقاله حاضر نیز پاسخ به این پرسش است که «عمده موانع پیش روی تحقق مدیریت مطلوب آب در جمهوری آذربایجان چیست؟ » این پرسش مبتنی بر این مفروضه است که بحران آب در جمهوری آذربایجان بیش از آنکه به کمبود آب فیزیکی مربوط باشد در کمبود آب اقتصادی ریشه دارد که ناشی از عدم مدیریت صحیح تولید و تخصیص آب در این کشور است. فرضیه ای که در این مقاله به آزمون گذاشته شده این است که «تاکید بیش از حد بر نقش دولت، کم توجهی به نظام مدیریت مشارکتی آب، عدم مدیریت یکپارچه منابع آب مبتنی بر تقسیم بندی حوضه های آبریز و زیرساخت های نامناسب آبی، چهار مانع اصلی تحقق مدیریت مطلوب آب در جمهوری آذربایجان به شمار می آیند. » مقاله حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و از روش شناسی اسنادی و نقلی بهره برده است. تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده نیز به شیوه علی (پس رویدادی) بوده که طی آن پژوهشگران، عدم تحقق مدیریت مطلوب آب در جمهوری آذربایجان را به مثابه معلول (متغیر وابسته) مورد بررسی قرار داده و با مراجعه به گذشته به کشف علت (متغیر مستقل) پرداخته اند. یافته های مقاله نیز ضمن تایید فرضیه مقاله، موید این واقعیت است که جمهوری آذربایجان برای جبران این کاستی ها، راه مشارکت با نهادهای بین المللی و به ویژه اتحادیه اروپا را در پیش گرفته و کمتر بر پژوهش های علمی و نخبگان فنی داخلی تمرکز داشته است؛ روندی که کمتر با معیارهای مدیریت مطلوب آب هم خوانی دارد.

کشورها برای تأسیس، بقا و استمرار نیازمند علت هستند که در جغرافیای سیاسی از آن با عنوان علت وجودی کشور یاد می شود. علت وجودی یک کشور پاسخی مستقیم به این پرسش است که چرا باید یک کشور به عنوان دولتی مستقل وجود داشته باشد. علت وجودی برخی از کشورها خودانگیخته و داخلی است و برخی دیگر براساس سیاست های استعماری و یا تجزیه امپراتوری های بزرگ به دولت ملت های کوچک به وجود آمده اند. با فروپاشی اتحاد شوروی کشوری به نام جمهوری آذربایجان در جنوب قفقاز و همسایگی ایران ظهور کرد. این مقاله در صدد پاسخگویی به این پرسش است که علت وجودی این کشور تازه تأسیس چیست؟ روش تحقیق این پژوهش توصیفی تحلیلی و ابزار گردآوری داده های مطالعات کتابخانه ای است. فرضیه اصلی این مقاله بر این گزاره مبتنی است که تضادهای فرهنگی و ژئوپلیتیک بین دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان ناشی از تضاد در علت وجودی است. یافته های موجود نشان می دهد که این تضاد موجب شده است که به رغم روابط خوب دیپلماتیک، روابط، خصلت شکنندگی پیدا کرده اند. به طوری که با هر حادثه ای متزلزل شود. بخش بزرگی از این بی اعتمادی در لایه های عمیق نظریه علت وجودی کشور آذربایجان نهفته است.

در این پژوهش، جهت بررسی روند تغییرات بارش جمهوری آذربایجان از داده های بارش روزانه پایگاه داده آفرودایت که دارای تفکیک مکانی 0.25*0.25 درجه است، در یک دوره 57 ساله (1951-2007) استفاده شده است. نخست برای واکاوی مکانی داده ها، با روش نزدیک ترین همسایگی در نرم افزار سورفر نقشه های همبارش سالانه، فصلی و ماهانه تهیه گردید. پس از بررسی نقشه سالانه، میانگین یاخته ای بارش سالانه آذربایجان 410 میلیمتر تعیین شد. بیشینه بارش در قسمت های شمالی (ارتفاعات شاه داغ و بازاردوزو)، جنوب خاوری (منطقه لنکران) و باختری (منطقه خان کندی) آذربایجان بوده است. بیشینه و کمینه فصلی بارش به ترتیب در بهار و زمستان بوده که تقریبا تمامی مناطق را تحت پوشش قرار داده است. در الگوی پراکندگی بارش ماهانه، بیشینه بارش در برج خرداد بوده که قسمت های شمالی (ارتفاعات شاه داغ و بازاردوزو) و باختری (منطقه خان کندی) آذربایجان بیشترین بارش را دریافت کرده و کمینه بارش در برج مرداد بوده که ارتفاعات شمالی (ارتفاعات شاه داغ و بازاردوزو) و باختری (منطقه خان کندی) و جنوب خاوری (منطقه لنکران) بیشترین بارش را دریافت کرده است. برای تحلیل روند زمانی بارش، سری های زمانی ماهانه، فصلی و سالانه محاسبه گردید و سپس با آزمون ناپارامتری من-کندال روند افزایشی یا کاهشی با سطح اطمینان 95% و 99% آزمون شد. در سری زمانی سالانه آذربایجان در هر دو سطح اطمینان بارش دارای روندی معنادار کاهشی است. در سریهای زمانی فصلی، فصول تابستان و زمستان روندی معنادار کاهشی دارند ولی در فصول بهار و پائیز فرض وجود روند تایید نشد. در بین سریهای زمانی ماهانه، فقط برجهای خرداد و اسفند دارای روند معنا دارکاهشی هستند و بقیه برجها فاقد روند می باشند.

جمهوری آذربایجان از دوره های گذشته مهد عالمان و ادیبان بود؛ هر چند در 200 سال اخیر از ایران جدا شد اما این ارتباط فرهنگی و اجتماعی همچنان ادامه دارد. در این سالها عالمان بزرگ و فارسی پژوهان در آن خطه به ظهور رسیده که هر کدام به عنوان قله های عرفان، ادبیات و فقه محسوب می شوند. با همه این موارد، این عالمان مبارزات شدیدی با حکومت های ستمگر تزار و بلشویک داشتند در این تنش ها عالمان دینی شیعه اهل مسامحه و مدارا نبودند و در سخنرانی هایی که در مساجد و دیگر اماکن در مناسبت های مذهبی داشتند، به روشنگری پرداخته و توده های مردمی را نسبت به باورهای دینی آگاه می کردند و الگو بودن امام حسین (ع) را در راه مبارزه بیان می کردند و قدرت طبقات اجتماعی را علیه حکومت بی دینی شعله ور می ساختند؛ در این کشاکش مبارزه فرهنگی، حکومت بلشویک که تاب تحمل گسترش اندیشه های اصیل دینی را نداشت با زور به این عالمان پاسخ می داد؛ در این میان برخی را با ترفندهای گوناگون یا به شهادت می رساندند و یا به صحرای سرد سیبری تبعید می کردند تا در آنجا به تدریج از صحنه اجتماع خارج شوند. نگارنده در این مقاله به تعدادی از این ادیبان مبارز اشاره کرده و به زندگی نامه آنها پرداخته است.

جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان دو همسایه دیرینه با اشتراکات وپیوندهای تاریخی، قومی، فرهنگی، مذهبی، و آداب و رسوم مشترک همسایگی ولی با دو ایدئولوژی متفاوت در کنار هم هستند. جمهوری آذربایجان با داشتن منابع غنی نفت وگاز و اشتراکات یاد شده؛ برای ایران بسیار حائز اهمیت است. البته رویکرد آشکارا ضد دینی جمهوری آذربایجان پس از استقلال از اتحاد جماهیر شوروی سابق و بخصوص در دوران علی اف ها، منزوی کردن هویت اسلامی - شیعی مردم این کشور، حرکت به سمت سکولاریسم سیاسی و فرهنگی از سوی دولت، تأکید بر ایدئولوژی پان آذری مبتنی بر قومیت ترکی – آذری، روند رو به رشد روابط باکو با غرب و نیز با رژیم اسرائیل، که فقط به عرصه های فرهنگی محدود نبوده و در عرصه های اقتصادی، سیاسی و امنیتی نیز دولت باکو، گرایش هم پیمانی استراتژیک با محور غرب یعنی ایالات متحده آمریکا، ناتو و رژیم صهیونیستی دارد؛ باعث سردتر شدن روابط فی مابین شده است. در این مقاله با استفاده از نظـریه واقع گرایـی تدافعی و به روش توصیفی- تحلیلـی، سیاست خارجـی ایـران و عوامـل مؤثـر بـر آن مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. تا به این پرسش پاسخ داده شود که چه عوامل مهمی در روابط دو کشور تأثیرگذار بوده است؟ دستاورد این پژوهش نشان میدهد که با وجود تیرگی روابط ولی برخی همکاری هـا و تفاهمـات ماننـد موضع مثبـت جمهوری آذربایجـان نسبت به برنامـه هسـته ای ایـران و تنهـا نگذاشـتن ایـران در دوره ی تحریم های جامعـه بین المللـی علیه ایران، می تواند چشـم انـداز مثبتـی از روابط دو کشور را رقم بزند.

فقدان امنیت اجتماعی در مرزها می تواند ناامنی را در نواحی مرزی افزایش و به ثبات و انسجام اجتماعی در کشور آسیب برساند. هرگونه ناامنی در منظومه های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، نظامی و زیست محیطی کشو اخلال ایجاد می نماید. هدف اصلی این پژوهش ارائه مدل ارتقاء امنیت اجتماعی در نواحی مرزی ایران و آذربایجان می باشد. این پژوهش ازنظر روش توصیفی - تحلیلی و ازنظر نوع تحقیق کاربردی می باشد. در این تحقیق ابتدا ادبیات جمع آوری شده با استفاده از نرم افزار مکس کیو دی ای (MAX.QDA2020) تحلیل و فرایند کدگذاری انجام و مؤلفه های و شاخص ها مؤثر بر امنیت اجتماعی مناطق مرزی کشور جمهوری اسلامی ایران و کشور آذربایجان استخراج گردید و این شاخص ها و مؤلفه ها در یک پرسش نامه محقق ساخته از خبرگان این حوزه سؤال گردید و بعد از جمع آوری داده ها پایایی این پرسش نامه از طریق آلفای کرونباخ، 857/0 به دست آمده و با استفاده از نرم افزار Smart.pls روایی و پایایی و کیفیت این مؤلفه ها بررسی و مورد تأیید قرار گرفت. یافته های این پژوهش نشان می دهد که برقراری امنیت اجتماعی در نقاط مرزی بدون شک نیازمند مؤلفه های فراوانی است ازجمله حضور پررنگ و افزایش توانمندی های نیروهای مرزبانی؛ مقابله با تشدید حرکت های تجزیه طلبانه از طریق رسانه های کشور جمهوری آذربایجان؛ مقابله با تهدیدات ناشی از فعالیت ریز پرنده ها در مناطق مرزی و جلوگیری از تخلیه پساب های صنعتی به رودخانه ارس و ... می تواند در استقرار امنیت اجتماعی این نواحی نقش بسزایی داشته باشد.    

بعد از جدایی آذربایجان از ایران و قرار گرفتن آن تحت حکومت تزاری و کمونیست ها، مسیحیت و کمونیستی بر انسان آذری تأثیر گذاشت و این اثر گذاری خود را بعد از استقلال دهه 90 نشان داد لذا این کشور در نوع و سطح تعاملات خود با ایران فضای سردی را پی گرفت حال مهم ترین مسئله در این میان، ارائه راهکارهای مناسب برای ایجاد همگرایی بین دو کشور می باشد از این رو مقاله حاضر با بهره گیری از چارچوب نظری سامانه تابع اشپیگل و با روش کتابخانه ای و مصاحبه های نیمه ساختارمند و تحلیل عوامل همگرایی بین دو کشور، راهکارهایی را برای همگرایی در روابط علمی بین آن دو ارائه نماید و درنهایت راهکارها حوزه علمی مانند: همکاری در دانشگاه و مراکز علمی، همکاری در حوزه مجازی و سایبری، همکاری در بخش آموزش فنی حرفه ای و همکاری در تربیت طلاب و دانشجویان علوم دینی ارائه شده است.